Taal
Met Engels en Duits kunt u
bijna overal terecht, vooral in de grote
steden en in de Egeïsche en mediterrane
toeristencentra. Op Turkse scholen is
Engels de belangrijkste vreemde taal.
Onbekendheid met het Turks is daarom
geen probleem tenzij u in afgelegen
streken of het oosten reist.
Dankzij Atatürk gebruikt het Turks vanaf
de jaren twintig het Latijnse alfabet
(net als het Nederlands) met slechts een
paar extra tekens, zoals trema’s, die
een bepaalde uitspraak aangeven. Het
Turks is een Oeral-Altaïsche taal, noch
verwant aan de Indo-Europese talen, noch
aan het Arabisch. De grammatica is
bijzonder ingewikkeld.
Cultuur
Ondanks alle associaties met
het Oosten is Turkije een efficiënt land,
waar de bussen en treinen op tijd rijden
en de mensen zeggen wat ze bedoelen. De
Turken zijn recht door zee en zullen
gewoon nee zeggen wanneer iemand iets
onmogelijks van ze vraagt, in plaats van
de persoon in kwestie af te schepen met
allerlei beloften en verzekeringen.
In het openbaar lijken Turken stuger
wordt nauwelijks gelachen op straat maar
als u ze beter leert kennen, blijken ze
wel degelijk gevoel voor humor te
bezitten. Hun gereserveerde houding
leverde ze bij vroegere reizigers de
titel ‘de Engelsen van het Oosten op.
Hoewel in het algemeen lijdzaam en
geduldig, kunnen de Turken gewelddadig
reageren als iets ze echt te ver gaat.
Turkse soldaten er bestaat een
dienstplicht van twee jaar worden
beschouwd als de taaiste ter wereld.
Turkije is nog steeds een
mannenmaatschappij: de twee hoogst
geprezen deugden zijn eer en
mannelijkheid. In een Turkse gevangenis
staat de dief onderaan de ladder, de
moordenaar bovenaan. Motieven voor moord
hebben meestal te maken met eer en zijn
dus respectabel. Wanneer bijvoorbeeld
een man in een vlaag zijn ontrouwe
echtgenote en haar minnaar doodt, wordt
dat beschouwd als een persoonlijke
erezaak.
De invloed van de islam blijft sterk en
in de meeste auto’s en taxi’s hangen
amuletten om het boze oog af te weren.
Het alcoholgebruik is matig en openbare
dronkenschap ondenkbaar. Jonge Turken
stellen prijs op een goede opleiding en
de beroepsbevolking is hooggeschoold,
met naar verhouding meer afgestudeerden
dan in sommige Noordeuropese landen. De
kwaliteit van het onderwijs blijft
ongelijk verdeeld. De meeste leraren en
middelen gaan naar het toch al
begunstigde westen, ten koste van het
provinciale oosten.
Klimaat
Het contrast tussen het
vruchtbare laagland aan de kust en het
bergachtige binnenland is zeer groot en
heeft enorme verschillen in
seizoenstemperatuur tot gevolg. In het
oosten kan de temperatuur in de winter
dalen tot -40 °C met 120 dagen van het
jaar sneeuw, terwijl de Egeïsche
kuststreken zachte, regenachtige winters
hebben en zomertemperaturen van rond de
35 °C. De meeste regen valt langs de
Zwarte-Zeekust.
Eten&Drinken
Het meest opwindende aan de
Turkse keuken zijn de meze, heerlijke
hapjes die op zichzelf al een maaltijd
vormen of als voorgerecht worden gegeten.
Met de meze stellen de Turkse koks hun
fantasie en creativiteit op de proef,
bijvoorbeeld 101 variaties met aubergine.
De meze zijn bij uitstek geschikt voor
vegetariërs, börek (pasteitjes gevuld
met kaas en kruiden), dolma (druivebladeren
gevuld met rijst), auberginedips en
salades, yoghurt en knoflooksausjes.
Olijfolie is de basis van de Turkse
keuken. Sommige mensen vinden dat te
vettig, weer andere zweren erbij. Het
schijnt dat die olijfolie de
weelderigheid van de haardossen
stimuleert, die in de mediterrane
streken zo wordt gewaardeerd. Aan de
presentatie wordt de grootste zorg
besteed, zelfs het kleinste gerechtje
wordt gegarneerd met peterselie, citroen
en olijven. Bij de meze wordt zoveel
versgebakken Turks brood (pide)
geserveerd als u maar wilt.
Vanwege de vier zeeën die de Turkse
kusten beroeren is ook vis een
hoofdbestanddeel van de Turkse keuken.
Naast de hamsi, lekkere vishapjes van
ansjovis als onderdeel van de meze,
worden er hoofdschotels van zeebaars,
boniter, zwaardvis, inktvis, grote
garnalen, brasem en rode poon geserveerd.
Lamsvlees wordt het meest gegeten, als
de welbekende kebab, maar ook als köfte
(gekruide vleesballetjes). Kip is iets
minder populair, maar wordt smakelijk
bereid met walnoten, knoflook en paprika
en verwerkt in Circassische gerechten.
Bij de gerechten worden gewoonlijk
salades geserveerd en rijst (pilav),
bereid met pijnappels, rozijnen en
kruiden.
Staat en economie
Turkije is een seculiere
republiek met aan het hoofd een
president. Deze wordt voor een
ambtstermijn van zeven jaar gekozen door
de ‘Grote Nationale' vergadering, het
parlement met vierhonderd zetels. De
president is tevens opperbevelhebber van
de strijdkrachten. Na overleg met het
parlement heeft hij ook de bevoegdheid
om de noodtoestand uit te roepen. Het
staatshoofd heeft in tegenstelling tot
de tijd voor 1982 (toen er een nieuwe
grondwet werd opgesteld na de militaire
push van 1980) verdergaande bevoegdheden.
Parlementsverkiezingen zijn er eens in
de vijf jaar. De volksvergadering is in
eerste instantie de wetgevende macht,
hoewel ook de president in sommige
gevallen wetten uit kan vaardigen.
Het land is opgedeeld in 81 provincies,
elk bestuurd door een gouverneur. Heeft
een stad of dorp meer dan tweeduizend
inwoners, dan wordt er een burgemeester
en een gemeenteraad gekozen.
Turkije is nog steeds een overwegend
agrarisch land. Maar liefst 59 procent
van de Turkse bevolking woont en werkt
nog altijd op het platteland. De steden
daarentegen vormen van oudsher de
bestuurlijke centra waar de rijke
grootgrondbezitters en de intelligentia
wonen en waar de macht wordt uitgeoefend.
De kloof tussen het platteland en de
stad is dan ook zeer groot.
Agrarische exportproducten zoals katoen,
tabak, noten, thee en zuidvruchten
bepalen nog steeds voor meer dan zestig
procent de exportopbrengsten. In de
industrie ligt van oudsher het
zwaartepunt bij de textielindustrie, op
de voet gevolgd door alle industrie die
gestoeld is op het verwerken van
agrarische producten. De tertiaire
sector is weinig efficiënt. Het
overheidsapparaat is log en er heerst
een enorme bureaucratie die gepaard gaat
met een zeer grote verborgen
werkloosheid, waarbij velen het werk
doen van één. Een sterk gegroeide
industrie is het toerisme.
Accomodacie
De accommodatie loopt uiteen
van luxehotels met vijf sterren als het
Hilton en het Sheraton tot eenvoudige
familiepensions.
Over de gehele linie worden de eisen
ieder jaar strenger en de meeste
toeristen zijn bij hun eerste bezoek dan
ook aangenaam verrast door de hoge
kwaliteit van de accommodatie. Dit is
niet het Midden-Oosten van de slecht
functionerende apparatuur en de
stroomstoringen, maar daarentegen ook
niet het Europa van het smetteloze
sanitair en de efficiënte kamermeisjes.
De bediening is echter altijd
vriendelijk en behulpzaam.
De nieuwere hotels zijn vaak prachtige
bouwwerken in traditionele stijl. Met de
hygiëne is het over het algemeen goed
gesteld. Uw handen wassen onder stromend
water is een essentieel element van de
moslimcultuur, daarom hebben
toilettafels bijna nooit een stop. De
kamers hebben meestal een eigen toilet
en douche, zelfs in de kleinere pensions.
Douchebakken hebben meestal geen gordijn,
dus de hele ruimte wordt drijfnat.
In juli en augustus is airconditioning
geen overbodige luxe. De meeste hotels
van vier en vijf sterren beschikken daar
dan ook over, soms zelfs ook die met
drie sterren. Op de grote hotels na
loopt in de badplaatsen de
warmwatervoorziening op zonne-energie. U
moet er rekening mee houden dat de
hoeveelheid water ’s avonds beperkt is.
U kunt overdag zo veel water gebruiken
als u wilt, maar het risico bestaat dat
de reservoirs ’s avonds leeg zijn. Voor
zonsondergang worden die echter weer
bijgevuld.
Pensionkamers zijn vaak eenvoudiger dan
hotelkamers, met minder meubilair en
beperkte kastruimte. Tijdens de
nationale feestdagen en de twee
belangrijkste religieuze feesten (de
Ramadan en het Offerfeest) zijn de
hotels aan de kust volgeboekt. Maar
landinwaarts, met uitzondering van
toeristenplaatsen als Pamukkale, liggen
ook vaak leuke, en bovendien minder
drukke, hotelletjes.
Vervoer
Autoverhuur
Het huren van een auto is duur.
Bestuurders moeten ouder zijn dan 21
jaar en over een geldig rijbewijs
beschikken. Een WA-verzekering is
minimaal vereist, maar het is verstandig
om daarnaast nog een aanvullende
verzekering af te sluiten die door alle
verhuurbedrijven wordt aangeboden.
Openbaar vervoer
Voor kleinere afstanden is de bus een
prima en relatief goedkoop vervoermiddel.
De bussen zijn comfortabel en hebben
airconditioning. De dienstregelingen
zijn betrouwbaar. De bussen vertrekken
vanaf busstations (otogar) en stoelen
moeten een dag of twee van tevoren
worden gereserveerd ofwel bij het lokale
busstation of bij een reisagent.
Treinen hebben
eerste en tweede klas zitplaatsen,
sommige ook een restaurant en couchettes.
Treinen vanuit Edirne en Griekenland
komen aan op het Sirkeçi-station,
treinen naar Ankara en Oost-Turkije
vertrekken vanaf het Haydarpasa-station
in het Aziatische deel. Kaartjes zijn te
koop op het station en te reserveren via
een reisagent. De treinreis van Istanbul
naar Ankara duurt 9 uur. De Mavi Tren is
de snelste intercity, en vertrekt
tweemaal daags vanaf Haydarpasa.
In Istanbul
rijden er sneltrams van Aksaray naar
Ferhatpasa en Sirkeçi. Een ouderwets
trammetje rijdt nog altijd langs de
Istiklal Caddesi tussen Galata en
Taksim. De Tünel, de oudste en kortste
metro ter wereld, rijdt van Karaköy
heuvelop naar Beyoglu.
Plaatselijk vervoer
Dolmus-taxibusjes zijn het goedkoopst.
Deze pittige minibusjes rijden langs
vaste routes en kunnen onderweg worden
aangehouden. Dolmus betekent ‘volgepakt’,
en dat is dan ook meestal het geval.
Gewone taxi’s hebben een meter en
vervoeren u snel en efficiënt door de
stad. Het nachttarief van 24-6 uur (twee
lichtjes op de meter) is 50 procent
hoger dan het dagtarief (één lichtje).
Bootdiensten
Autoveren van de Turkish Maritime Lines
varen driemaal per week van Istanbul
naar Izmir, Marmaris en Mersin. TML
exploiteert van mei tot oktober ook een
Zwarte-Zeelijn die ’s maandags vanuit
Istanbul via Sinop, Samsun, Ordu en
Giresun naar Trabzon vertrekt. De
veerdiensten over de Bosporus zijn
frequent en goedkoop. Als kaartje worden
er aan de kaden koperen munten verkocht.
Geld
De muntsoort is de Turkse Lira.
De beste koersverhouding behaal je als
je ter plaatse wisselt of geld uit de
pinautomaat haalt. Je vindt
geldautomaten eigenlijk overal, zeker in
de toeristencentra en grotere steden.
Ook is het mogelijk Nederlands geld te
wisselen bij banken en wisselkantoren.
Ook travellercheques kunnen worden
ingewisseld en creditcards worden in de
meeste grotere winkels wel geaccepteerd.
Voor fooien geldt in restaurants zo’n
tien procent van het totaalbedrag. De
lonen zijn over het algemeen laag,
daarom is het de gewoonte fooien te
geven aan de chauffeur van de
excursiebus, kamermeisjes en gidsen.
Banken zijn in de regel open van maandag
tot en met zaterdag van 8.30 tot 12.00
uur en van 13.30 tot 16.00 uur.
Postkantoren zijn dagelijks geopend van
8.00 tot 21.00 uur. |